Turkish legal terms,
in plain language.

Additional accrual Ek tahakkuk, gümrük idaresince yapılan sonradan kontrol veya denetim sonucunda hiç alınmadığı ya da eksik alındığı tespit edilen gümrük vergilerinin yükümlüye tebliğ edilerek istenmesi işlemidir.

Bill of lading Konşimento, deniz yoluyla taşınmak üzere teslim alınan eşyayı temsil eden, taşıma sözleşmesini ispatlayan ve ciro yoluyla devredilebilen kıymetli evrak niteliğinde bir taşıma senedidir.

Carrier Taşıyan, kara taşımalarında taşıyıcı olarak da adlandırılan, taşıma sözleşmesiyle eşya veya yolcu taşıma borcunu üstlenen ve taşımanın sonucundan sorumlu olan taraftır. Cash against documents Vesaik mukabili ödeme, ihracatçının eşyayı temsil eden belgeleri bankası aracılığıyla alıcının bankasına göndererek, bedelin ödenmesi veya poliçenin kabulü karşılığında teslim edilmesini öngören ödeme yöntemidir. Charterparty Çarter sözleşmesi, geminin tamamının veya belirli bir kısmının ya da geminin belirli bir süre için tahsis edilmesi suretiyle eşya taşınmasını konu alan deniz taşıma sözleşmesidir. CISG Viyana Satım Sözleşmesi, işyerleri farklı taraf devletlerde bulunan taraflar arasındaki milletlerarası mal satımlarına doğrudan uygulanan ve sözleşmenin kurulması ile tarafların borçlarını düzenleyen antlaşmadır. CMR Convention CMR Konvansiyonu, eşyanın ücret karşılığında karayoluyla uluslararası taşınmasına uygulanan ve taşıyıcının sorumluluğunu emredici biçimde düzenleyen, Türkiye'nin de taraf olduğu 1956 tarihli milletlerarası sözleşmedir. Collision at sea Çatma, iki veya daha fazla geminin çarpışması ya da bir geminin manevrasıyla diğerine zarar vermesi sonucu doğan ve deniz ticareti hukukunda özel olarak düzenlenen sorumluluk hâlidir. Consignee Gönderilen, taşıma senedinde eşyanın teslim edileceği kişi olarak gösterilen ve varma yerinde eşyayı teslim alma hakkını taşıma sözleşmesine taraf olmaksızın kazanan kişidir. Consignment note Hamule senedi, kara veya demiryolu taşımalarında düzenlenen ve taşıma sözleşmesinin kurulduğunu, eşyanın taşıyıcı tarafından teslim alındığını ve taşıma koşullarını gösteren taşıma senedidir. Consignor Gönderen, taşıma sözleşmesini taşıyıcıyla kuran ve eşyayı taşınmak üzere teslim eden taraf olup taşıma ücretinden ve eşyaya ilişkin bilgi ile belgelerin doğruluğundan sorumludur. Contract of carriage Taşıma sözleşmesi, taşıyıcının eşyayı veya yolcuyu varma yerine götürmeyi ve gönderilene teslim etmeyi, karşı tarafın ise kararlaştırılan taşıma ücretini ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Customs declaration Gümrük beyannamesi, eşyanın tabi tutulacağı gümrük rejimini ve vergilendirmeye esas bilgileri yükümlünün beyanıyla gümrük idaresine bildiren, tescil edildiği anda hukuki sonuç doğuran belgedir. Customs tariff statistics position GTİP, eşyanın Türk Gümrük Tarife Cetvelindeki on iki haneli sınıflandırma numarasıdır; vergi oranını, ticaret politikası önlemlerini ve izin gerekliliklerini belirleyen temel ölçüttür. Customs value Gümrük kıymeti, ithal eşyasının vergilendirilmesine esas alınan ve kural olarak Türkiye'ye ihraç amacıyla yapılan satışta fiilen ödenen ya da ödenecek fiyat esas alınarak belirlenen değerdir.

Delay compensation in carriage Gecikme tazminatı, eşyanın kararlaştırılan veya makul sürede teslim edilmemesi nedeniyle hak sahibinin uğradığı zararın, taşıma hukukunda öngörülen sınırlar çerçevesinde taşıyıcıdan istenmesidir.

Free zone Serbest bölge, ülke sınırları içinde bulunmakla birlikte gümrük bölgesi dışında sayılan ve ticari ile sınai faaliyetlere vergi ve dış ticaret bakımından özel kolaylıklar tanınan alandır. Freight charge Navlun, eşyanın taşınması karşılığında taşıyana ödenen taşıma ücretidir; deniz ticaretinde ayrıca eşya taşıma sözleşmesinin kendisini ifade etmek üzere de kullanılan bir terimdir. Freight forwarder Taşıma işleri organizatörü, eşyanın taşınmasını kendi adına ve müvekkili hesabına üstlenerek taşıma zincirini düzenleyen, gerektiğinde bizzat taşıyıcı sıfatıyla da sorumlu olabilen ticari işletmedir.

General average Müşterek avarya, gemi ve yükü birlikte tehdit eden bir tehlikeden kurtulmak amacıyla bilerek yapılan olağanüstü fedakârlık ve masrafların kurtarılan değerler arasında paylaştırılmasıdır.

Incoterms Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası tarafından yayımlanan ve satıcı ile alıcı arasında teslim yeri, masraf ve hasarın geçiş anını standart kısaltmalarla belirleyen ticari teslim kurallarıdır. Inward processing regime Dahilde işleme rejimi, ihraç edilecek ürünlerin üretiminde kullanılacak girdilerin gümrük vergileri askıya alınarak veya ödenen vergiler geri verilerek ithal edilmesine imkân veren ekonomik etkili gümrük rejimidir.

Letter of credit Akreditif, alıcının talimatıyla bir bankanın, satıcıya akreditif şartlarına uygun belgeleri ibraz etmesi karşılığında ödeme yapmayı taahhüt ettiği, dış ticarette yaygın kullanılan güvenceli ödeme yöntemidir. Loss and damage Zıya, eşyanın taşıyıcının hâkimiyetinden çıkarak teslim edilememesini; hasar ise eşyanın niteliğinde veya değerinde meydana gelen fiziksel bozulmayı ifade eden taşıma hukuku kavramlarıdır.

Origin of goods Menşe, eşyanın hangi ülkede üretildiğini veya son esaslı değişikliğe uğradığını gösteren hukuki bağ olup vergi oranı ve ticaret politikası önlemlerinin uygulanmasında belirleyicidir.

Salvage and assistance Kurtarma, denizde tehlikeye düşmüş gemi veya eşyanın üçüncü kişilerce kurtarılması hâlinde kurtarana faydalı sonuç şartıyla ücret hakkı tanıyan deniz ticareti hukuku kurumudur. Ship arrest Seferden men, deniz alacaklarının güvence altına alınması amacıyla gemi hakkında ihtiyati haciz kararı verilerek geminin limandan ayrılmasının ve sefer yapmasının engellenmesidir. Ship registration Gemi tescili, Türk Bayrağı çekme hakkına sahip gemilerin gemi siciline kaydedilerek mülkiyet ve sınırlı ayni hak durumlarının aleniyet kazanmasını sağlayan sicil işlemidir.