Hukuk dilini
anlaşılır kılalım.

Alt İşveren Subcontractor (secondary employer) Asıl işverenden, işyerindeki yardımcı işlerde veya uzmanlık gerektiren bölümlerde iş alarak kendi işçilerini o işte çalıştıran işverendir. Ara dinlenmesi Rest break İşçiye, günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında ve bu sürenin uzunluğuna göre kanunda belirlenen asgari ölçüde kullandırılması gereken, ücrete tabi olmayan dinlenme molasıdır. Asgari Ücret Minimum wage İşçilere normal bir çalışma günü karşılığında ödenebilecek ücretin, komisyonca belirlenen ve altına inilemeyen en düşük kanuni tutarıdır. Asıl işveren Principal employer Yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işleri ya da asıl işin bir bölümünü alt işverene veren ve kendi işçilerini de çalıştırmaya devam eden işverendir.

Belirli Süreli İş Sözleşmesi Fixed-term employment contract Belirli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak süresi öngörülerek yapılan çalışma ilişkisidir. Boşta geçen süre ücreti Wages for the idle period Feshin geçersizliğine karar verilmesi hâlinde işçiye, çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücreti ve diğer haklarının ödenmesini ifade eden alacaktır.

Çağrı üzerine çalışma On-call work İşçinin yapmayı üstlendiği işe ilişkin edimini, işverenin gerektiğinde çağırması hâlinde yerine getirmesinin yazılı olarak kararlaştırıldığı kısmi süreli iş sözleşmesi türüdür. Çalışma belgesi Employment certificate İş sözleşmesi sona eren işçiye, talebi aranmaksızın işveren tarafından verilmesi zorunlu olan ve yapılan işin türü ile işyerinde geçen çalışma süresini gösteren belgedir.

Deneme Süresi Probation period Tarafların iş ilişkisinin başında birbirini tanımasına imkân veren ve bu dönemde sözleşmenin bildirim süresiz, tazminatsız feshedilebildiği aşamadır. Denkleştirme (çalışma süresi) Averaging of working time Haftalık çalışma süresinin işyerinde bazı haftalarda artırılıp bazı haftalarda azaltılarak, belirli bir dönemin ortalamasında yasal sınırın aşılmamasını sağlayan esnek çalışma düzenidir. Devamsızlık Absenteeism İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın işe gelmemesi olup, kanunda belirtilen sıklığa ulaşması hâlinde işverene derhal fesih hakkı veren durumdur. Disiplin cezası Disciplinary penalty İşverenin, iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işyeri yönetmeliğine dayanarak işçinin kurallara aykırı davranışı karşılığında uyguladığı uyarı, kınama ya da ücret kesintisi gibi yaptırımdır. Doğum İzni Maternity leave Kadın işçinin doğum öncesi ve sonrasında çalıştırılmasının yasak olduğu, sosyal güvenlik ödenekleriyle desteklenen kanuni dinlenme dönemidir.

Eşit davranma ilkesi Principle of equal treatment İşverenin iş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayırım yapmasını yasaklayan temel iş hukuku ilkesidir.

Fazla Mesai Overtime work Kanunda öngörülen haftalık normal çalışma süresini aşan çalışmalar karşılığında işçiye zamlı ücret veya serbest zaman hakkı doğuran çalışmadır. Feshin son çare olması ilkesi Ultima ratio principle İşverenin, iş sözleşmesini feshetmeden önce işçiyi işyerinde çalıştırmaya devam etmesini sağlayacak makul ve uygulanabilir tüm önlemleri almış olmasını arayan, feshi en son başvurulacak araç sayan yargısal ilkedir.

Gece çalışması Night work Çalışma hayatında en geç saat yirmide başlayıp en erken saat altıda sona eren ve her hâlde en fazla on bir saat süren dönem içinde yapılan çalışmadır. Geçerli neden Valid reason for termination İş güvencesi kapsamındaki işçinin sözleşmesinin feshi için aranan, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin gereklerinden kaynaklanan ve feshi makul kılan sebeptir. Geçici iş göremezlik ödeneği Temporary incapacity benefit İş kazası, meslek hastalığı, hastalık veya analık nedeniyle geçici olarak çalışamayan sigortalıya, istirahatli olduğu süre için Sosyal Güvenlik Kurumunca ödenen paradır. Geçici iş ilişkisi Temporary employment relationship İşverenin, işçisinin rızasını alarak onu holding bünyesindeki başka bir işyerine ya da özel istihdam bürosu aracılığıyla bir başka işverene geçici olarak devretmesidir. Genel Tatil Ücreti Public holiday pay Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmayan işçiye tam olarak, çalışan işçiye ise ilave biçimde ödenmesi zorunlu olan kanuni ücrettir. Grev Strike İşçilerin topluca çalışmamak suretiyle işyerinde faaliyeti durdurmak veya işin niteliğine göre önemli ölçüde aksatmak amacıyla aralarında anlaşarak veya sendikanın kararıyla işi bırakmalarıdır.

Hafta Tatili Weekly rest day İşçiye yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz olarak kullandırılması zorunlu olan ve çalışılmasa dahi ücreti tam ödenen dinlenme günüdür. Haklı Nedenle Fesih Termination for just cause Sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık veya zorlayıcı sebeplerle iş ilişkisinin bildirim süresi beklenmeden sona erdirilmesidir. Hizmet dökümü Social security service record Sigortalı adına bildirilen çalışma sürelerini, prim gün sayılarını ve prime esas kazançlarını işverenler itibarıyla dönem dönem gösteren, Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarına dayalı resmî belgedir. Hizmet Tespit Davası Service determination lawsuit (unregistered employment claim) Sigortasız çalıştırılan veya çalışması eksik bildirilen işçinin, gerçek çalışma sürelerinin kuruma tespit ettirilmesi için açtığı davadır.

İhbar Tazminatı Notice pay (pay in lieu of notice) İş sözleşmesini kanuni bildirim sürelerine uymadan fesheden tarafın, karşı tarafa bu sürelere ait ücret tutarında ödemek zorunda olduğu bedeldir. İkale Sözleşmesi Mutual termination agreement İşçi ve işverenin, aralarındaki iş ilişkisini karşılıklı anlaşarak sona erdirmek üzere yaptıkları bozma sözleşmesidir. İş güvencesi Job security Kanunda aranan koşulları taşıyan işçinin iş sözleşmesinin ancak geçerli bir sebebe dayanılarak feshedilebilmesini ve aksi hâlde işe iade talebinde bulunabilmesini sağlayan koruma düzenidir. İş Kazası Occupational accident (work accident) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, bedensel ya da ruhsal zarara yol açan olaydır. İş sağlığı ve güvenliği Occupational health and safety İşyerinde çalışanların sağlığının korunması ve güvenliğinin sağlanması amacıyla alınması gereken önlemler ile işveren ve çalışanın bu konudaki yükümlülüklerini düzenleyen, kamu düzenine ilişkin hukuk alanıdır. İş Sözleşmesi Employment contract Bir tarafın bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın da ücret ödemeyi üstlendiği, işçi ile işveren arasındaki temel hukuki ilişkiyi kuran sözleşmedir. İş Sözleşmesinin Feshi Termination of employment İşçi veya işverenin tek taraflı irade beyanıyla iş ilişkisini sona erdirmesi; süreli ya da haklı nedenle derhâl yapılabilen hukuki işlemdir. İşe başlatmama tazminatı Compensation for non-reinstatement Feshin geçersizliğine karar verilmesine rağmen işverenin işçiyi süresinde işe başlatmaması hâlinde ödemekle yükümlü olduğu, işçinin en az dört en çok sekiz aylık ücreti tutarındaki tazminattır. İşe İade Davası Reinstatement lawsuit İş güvencesi kapsamındaki işçinin, geçerli bir sebep gösterilmeden yapılan feshin geçersizliğinin tespiti için açtığı davadır. İşsizlik Ödeneği Unemployment benefit Kendi istek ve kusuru dışında işini kaybeden sigortalıya, prim koşullarını sağlaması hâlinde fondan belirli süreyle bağlanan gelirdir. İstifa Resignation İşçinin iş ilişkisini kendi iradesiyle tek taraflı olarak sona erdirmesi; kural olarak bildirim sürelerine uyularak yapılması gereken fesihtir. İşveren vekili Employer's representative İşveren adına hareket eden ve işin, işyerinin ya da işletmenin yönetiminde görev alan, bu sıfatla yaptığı işlemlerden doğrudan işvereni sorumlu kılan kişidir. İşyeri Devri Transfer of workplace (business transfer) Bir işyerinin veya bölümünün hukuki bir işleme dayanarak başka bir işverene geçmesi ve iş sözleşmelerinin devralanla kendiliğinden devam etmesidir. İşyeri yönetmeliği Workplace regulation İşverenin, işyerindeki çalışma düzenini, disiplin kurallarını ve işçilerin uyacağı esasları tek taraflı olarak belirlediği, iş sözleşmelerinin eki niteliğindeki yazılı iç düzenlemedir.

Kıdem Tazminatı Severance pay İş sözleşmesi kanunda sayılan hâllerde sona eren işçiye, işverence çalışılan her tam yıl karşılığında ödenen toplu paradır. Kıdem tazminatı tavanı Severance pay ceiling Kıdem tazminatı hesabında her bir tam hizmet yılı için esas alınacak tutarın aşamayacağı ve kanunla belirlenerek yılda iki kez güncellenen üst sınırdır. Kısa Çalışma Ödeneği Short-time working allowance Genel ekonomik kriz veya zorlayıcı sebeplerle faaliyeti önemli ölçüde azalan işyerlerinde, çalışamayan işçilere fondan yapılan geçici ödemedir. Kısmi süreli iş sözleşmesi Part-time employment contract İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az olacak biçimde belirlendiği ve buna bağlı olarak bölünebilir hakların oranlı biçimde doğduğu iş sözleşmesidir. Kötü Niyet Tazminatı Bad-faith compensation (kötü niyet tazminatı) İş güvencesi kapsamı dışındaki işçinin sözleşmesinin, fesih hakkının kötüye kullanılması suretiyle sona erdirilmesi hâlinde ödenen bedeldir.

Lokavt Lockout İşyerinde faaliyetin tamamen durmasına neden olacak biçimde, işveren veya işveren vekili tarafından kendi kararıyla ya da kuruluşun verdiği karara uyarak işçilerin topluca işten uzaklaştırılmasıdır.

Meslek Hastalığı Occupational disease Sigortalının yürüttüğü işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple uğradığı geçici veya sürekli hastalık ya da engellilik hâlidir. Mobbing (Psikolojik Taciz) Workplace mobbing (psychological harassment) İşyerinde bir çalışana yönelik olarak sistematik biçimde tekrarlanan yıldırma, dışlama ve aşağılama davranışlarının oluşturduğu süreçtir. Muvazaa (alt işverenlik) Sham subcontracting Asıl işveren ile alt işveren arasındaki ilişkinin, işçilik haklarını sınırlamak veya kanun hükümlerini dolanmak amacıyla gerçeğe aykırı biçimde kurulmuş olması hâlidir.

Rekabet Yasağı Sözleşmesi Non-compete agreement İşçinin, iş ilişkisi sona erdikten sonra eski işvereniyle rekabet oluşturacak faaliyetlerden belirli sınırlar içinde kaçınmasını öngören anlaşmadır. Risk değerlendirmesi Risk assessment İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bunların yol açabileceği risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerine karar verilmesi çalışmasıdır.

Savunma alınması Taking of employee's defence İşçinin davranışı veya verimi ile ilgili sebeplerle iş sözleşmesi feshedilmeden önce, hakkındaki somut iddialara karşı kendisine açıklama yapma imkânı tanınmasını zorunlu kılan usul kuralıdır. Sendika Trade union İşçilerin veya işverenlerin çalışma ilişkilerinde ortak ekonomik ve sosyal hak ile menfaatlerini korumak ve geliştirmek amacıyla kurdukları tüzel kişiliğe sahip kuruluştur. Sendikal Tazminat Union-related compensation (sendikal tazminat) İşçinin sendika üyeliği veya sendikal faaliyeti nedeniyle ayrımcılığa uğraması ya da işten çıkarılması hâlinde ödenen özel nitelikli tazminattır. SGK çıkış kodu Social security exit code İş sözleşmesinin hangi sebeple sona erdiğini gösteren ve işveren tarafından düzenlenen işten ayrılış bildirgesinde belirtilmesi zorunlu olan, işsizlik ödeneği başvurusunda esas alınan sosyal güvenlik kodudur. SGK teftişi Social security inspection Sosyal Güvenlik Kurumunun, sigortalıların bildirimi ve prime esas kazançların doğru hesaplanıp hesaplanmadığını denetlemek amacıyla işyeri kayıtları üzerinde yürüttüğü inceleme faaliyetidir. Sürekli iş göremezlik Permanent incapacity İş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engellilik nedeniyle sigortalının meslekte kazanma gücünün kanunda öngörülen oranda kalıcı olarak azalmasıdır.

Telafi çalışması Compensatory work Zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi ya da işçiye izin verilmesi hâlinde, çalışılmayan sürelerin sonradan karşılanmasıdır. Toplu İş Sözleşmesi Collective bargaining agreement İşçi sendikası ile işveren veya işveren sendikası arasında yapılan, iş sözleşmelerinin içeriğini toplu düzeyde düzenleyen yazılı anlaşmadır. Toplu iş uyuşmazlığı Collective labour dispute Toplu iş sözleşmesinin yapılması, yorumlanması veya uygulanması sürecinde işçi sendikası ile işveren ya da işveren kuruluşu arasında ortaya çıkan ve tarafların topluca karşı karşıya geldiği anlaşmazlıktır.

Ücret bordrosu Payroll İşverenin her ödeme döneminde düzenlemek zorunda olduğu, işçinin brüt ücretini, ödemenin dönemini, yapılan yasal kesintileri ve ödenen net tutarı gösteren belgedir. Ücretin gününde ödenmemesi Failure to pay wages on time İşçi ücretinin ödeme gününden itibaren kanunda öngörülen süre içinde mücbir bir neden dışında ödenmemesi hâlinde işçiye çalışmaktan kaçınma ve sözleşmeyi haklı nedenle fesih hakkı veren durumdur. Ücretsiz İzin Unpaid leave İş sözleşmesinin askıya alınarak işçinin ücret almadan işten uzak kaldığı, kural olarak tarafların anlaşmasına bağlı olan ara dönemdir.

Uzaktan Çalışma Remote work İşçinin işin tamamını veya bir kısmını evinde ya da teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yürüttüğü, yazılı sözleşmeye dayalı çalışma biçimidir.

Yıllık İzin Annual paid leave İşyerinde belirli bir kıdemi dolduran işçiye her yıl kullandırılması zorunlu olan, ücreti ödenerek verilen kanuni dinlenme hakkıdır. Yıllık izin ücreti Annual leave pay İşçinin hak kazandığı yıllık ücretli izin süresine ilişkin ücreti ile iş sözleşmesinin sona ermesi hâlinde kullandırılmayan izin sürelerine karşılık ödenmesi gereken paradır.